Wat is Obsessieve Compulsieve Stoornis (OCS)?

Obsessieve-compulsieve stoornis (OCS ofwel OCD in engels) - ook wel dwangneurose/stoornis genoemd - is een psychische stoornis die valt onder de angststoornissen. De obsessieve-compulsieve stoornis wordt gekenmerkt door obsessies (dwangmatige gedachten) en compulsies (dwangmatige handelingen). Dwangneurose is een oude benaming, die ervan uitging dat de problemen veroorzaakt werden door een onbewust innerlijk conflict. Deze visie is verlaten.
Angststoornissen komen voor bij 15-20% van de Nederlandse bevolking. Ze komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, maar voor de obsessieve-compulsieve stoornis geldt echter dat deze even vaak bij mannen als bij vrouwen voorkomt.
 
Dwanggedachten (obsessies) zijn hardnekkige, steeds terugkerende innerlijke ervaringen (gevoelens, gedachten, impulsen, voorstellingen) die gepaard gaan met angst of onrust. Deze ervaringen worden beleefd als opgedrongen en ongewild.
 
Voorbeelden van dwanggedachten zijn onzekerheid of je niet iets bent vergeten, of je iets wel goed gedaan hebt, de aandrang om iets symmetrisch te doen of opnieuw te doen omdat het 'niet goed' voelt, indringende beschamende belevingen over agressieve of seksuele handelingen. Kortom: belevingen over rampzalige dingen die zouden kunnen gebeuren al dan niet door je eigen toedoen of nalatigheid, of onbestemde aandrang dingen te doen tot het 'goed' voelt.
 
Specifieke dwanggedachten kunnen bijvoorbeeld zijn:
• O jee, ik ben misschien vergeten de kaarsen uit te doen waardoor er brand kan komen.
• O jee, ik heb misschien wel iets vies aangeraakt.
• Hè, ik heb het niet op de goede manier gedaan.
• O jee, ik kan iemand zomaar in het kruis grijpen.
• Hè, ik moet dat even aanraken.
• Hè, wat voelt dat scheef, ik moet daar iets aan doen.
• O jee, ik kan zomaar iemand een mes in zijn lijf steken.
• O jee, ik heb aldoor allerlei seksuele voorstellingen als ik mensen zie.
• Hè, ik moet opnieuw door de deur, want het voelt niet goed.
• O jee, ik denk helemaal tegen mijn zin, dat ik hoop dat mijn oma doodgaat.
• O jee, ik kan mijn baby zomaar uit het raam gooien.
• Hè, het moet allemaal helemaal precies kloppen.
• Help, ik heb aldoor heel akelige agressieve voorstellingen.
• Hè, mijn ene schoen zit vaster dan de andere.
 
Dwanghandelingen (compulsies) worden uitgevoerd om de obsessieve onrust weg te nemen.
Mensen met OCS weten verstandelijk wel, dat deze handelingen overdreven of nutteloos zijn, maar de onrust is dermate groot dat ze de handelingen wel uit moeten voeren. Het voelt als essentieel. Het uitvoeren van de dwanghandeling heeft als doel de onrust of angst weg te nemen.
Voorbeelden van dwanghandelingen zijn controleren, ordenen, tellen, schoonmaken, dingen symmetrisch doen, dingen doen tot ze 'goed' voelen.
Dwanghandelingen geven op korte termijn even rust, maar nemen de obsessieve onrust niet echt weg. Op lange termijn wordt de onrust er alleen maar door versterkt.

Wanneer is er sprake van OCS?

  1. De DSM-IV geeft o.a. de volgende criteria voor de obsessieve-compulsieve stoornis:

    A. Aanwezigheid van dwanggedachten (obsessies) of dwanghandelingen (compulsies):

    Criteria voor dwanggedachten:
    * Terugkerende en hardnekkige gedachten, impulsen of voorstellingen die worden beleefd als opgedrongen of zinloos en die angst of spanning veroorzaken.
    * De gedachten, impulsen of voorstellingen zijn meer dan een overdreven bezorgdheid over problemen in het dagelijkse leven.
    * De persoon probeert de gedachten, impulsen of voorstellingen te negeren of te onderdrukken, of te neutraliseren met een andere gedachte of handeling.
    * De persoon is zich ervan bewust dat de obsessieve gedachten, impulsen of voorstellingen een product van zijn of haar eigen geest zijn (niet opgelegd door gedachte-inbrenging).
     
    Criteria voor dwanghandelingen:
    * Herhaald gedrag (bv. handen wassen, ordenen, controleren) of geestelijke handelingen (bv. bidden, tellen, woorden zachtjes herhalen) die de persoon uitvoert als reactie op een obsessie of die worden uitgevoerd volgens strikte regels.
    * Het gedrag of de geestelijke handelingen zijn gericht op het voorkomen of verminderen van spanning of het voorkomen van een gevreesde situatie. Deze gedragspatronen of geestelijke handelingen hangen echter niet reëel samen met de gebeurtenis die verminderd of voorkomen moet worden of zijn duidelijk overdreven.

    B. Op een bepaald punt tijdens de aandoening ziet de persoon in dat de obsessies of compulsies overdreven en onnodig zijn. N.B.: Dit is niet van toepassing op kinderen.

    C. De obsessies of compulsies veroorzaken duidelijk spanning, kosten veel tijd (meer dan een uur per dag) of doen ernstig inbreuk op de dagelijkse bezigheden, het werk (of studie) of sociale activiteiten en relaties.